AsjemenouCultuurfeaturedGeschiedenisNieuws

Onderaardse gangen onder Arnhem: broodje aap?

Oud-burgemeester De Monchy opent een tunnel onder het Willemsplein in de jaren 50. De tunnel ligt er nog. --- © Gelders Archief (CC)

Arnhemmers vertellen elkaar er al jaren spannende verhalen over: er zouden allerlei geheime, eeuwenoude tunnels onder de stad verborgen liggen. Over dit gegeven verschijnt deze week zelfs een hoorspel! Zit er een kern van waarheid in die roddels over onderaardse gangen?

Arnhemmer Laurens van Lottum laat zijn sleutels vallen in een putje in de Mariënburgstraat. Als hij bij de gemeente vraagt of hij ze even eruit mag halen, loopt hij tegen muren op. Ook bij het Arnhemse stadsarchief sturen ze hem met een kluitje in het riet. Dat prikkelt zijn nieuwsgierigheid; er móet meer aan de hand zijn.

Dan leidt een geheimzinnige informante hem naar een alternatieve, geheime ingang van het gangenstelstel, waar het putje onderdeel van is. Vindt Laurens zijn sleutels terug? Dit is het begin van een spannend hoorspel van toneelgroep Echo. Een onzinverhaal. Of toch niet? In elk geval schuilt er een kern van waarheid in.

Tunnelmythes

Niet voor niets begint de serie aan de Mariënburgstraat. Al eeuwenlang gaan er verhalen dat er vanaf die plek onderaardse gangen lopen. Ooit stond er op de plek van het huidige huis Mariënburg een kloostertje. “De tunnels zouden dienst doen als vluchtweg naar de vrijplaats, die de kerk in vroeger tijden kon zijn voor diegenen die werden bedreigd door bezetters of vervolgers”, staat op Facebookpagina Oud-Arnhem te lezen. Die hebben in 2017 al een soort factcheck gedaan naar deze tunnelmythes.

Zo zou een gang lopen van de Mariënburg naar het klooster Monnikenhuizen, dat achter de huidige Thomas à Kempis-school stond. Op deze plek liggen wel nog wat oude resten, waaronder de dichtgegooide ingang naar een ijskelder. Koren op de molen van de geruchtenmachine!

Broodje aap

Maar helaas: “Gezien de flinke afstand tamelijk onmogelijk”, stellen de feitenvinders van Oud-Arnhem. “Een ander verhaal rept van een tunnel tussen de Mariënburg en Kasteel Rosendaal. Gelet op de flinke afstand kunnen we ook dat wel scharen onder ‘een broodje aap-verhaal’.” Ook van een aantal andere genoemde tunnels is nooit bewijs gevonden.

Is Arnhem dan helemaal verstoken van onderaardse gangen? Er zijn er wel degelijk een paar gevonden gevonden, maar die waren geen kilometers lang. Die middeleeuwse tunnels hadden vooral een militair doeleinde. Na de Tweede Wereldoorlog lag de stad in puin en dat was voor de toenmalige stadsarcheoloog Gerrit Elzinga een buitenkansje om de bodem te bestuderen.

Instortingen

Zo vond hij iets bij de Sabelspoort, waar toen het Provinciehuis verrees. “Vermoedelijk waren deze gangen een onderdeel in het toenmalige verdedigingssysteem en dienden zjj voornamelijk voor het verplaatsen van groepen soldaten”, tekende de Arnhemsche Courant uit zijn mond op. Dat ze doorliepen naar Monnikenhuizen of Mariëndaal leek ook Elzinga sterk. “Dat zal wel wel overdreven zijn en controleren kan men deze bewering moeilijk, omdat op zeer vele plaatsen instortingen hebben plaats gehad.”

Overkluizing Jansbeek
© Gemeente Arnhem/Martijn Defilet Overkluizing Jansbeek

En er is nog meer. Zo liggen er hier en daar nog oude overkluizingen van de Sint Jansbeek onder de straatstenen van de stad. Stadsarcheologen hebben daar in de afgelopen jaren een aantal stukken van gevonden. Verder zijn er nog middeleeuwse kelders aan onder meer de Rijnstraat, die met poortjes met elkaar verbonden zijn. Dit is in de 14e eeuw zo gebouwd; waarom is niet helemaal duidelijk. Waarschijnlijk konden ze op deze manier het makkelijkst deze opslagruimtes bevoorraden.

Willemsplein

Echt druk onder de grond is het onder het Willemsplein. Daar vonden ze bij de aanleg van een tunnel in de jaren 50 een oude onderaardse gang. “Het was gewoon de middeleeuwse toegang tot de stad bij de Janspoort, waarbij men een 20 meter lange onderaardse gang moest nemen om in de stad te komen”, stelt een zekere Benno Landsheer in een reactie op Facebook. “De betonnen voetgangerstunnel is daar toen in gelegd.”

Deze tunnel deed vanaf 1975 dienst als atoomschuilkelder. Het ligt er nog. Daar pal naast loopt het Moerriool, een grote rioolbuis uit ongeveer 1860. Die meer dan manshoge gang onder onder meer het Willemsplein en het Roermondsplein krijgt op dit moment een opknapbeurt. Op meer plaatsen in Arnhem zijn nog wel ondergrondse bouwwerken bekend. Een aansprekend voorbeeld is een onderaardse communicatieruimte uit de Koude Oorlog, die onder speeltuin De Leuke Linde ligt.

Wordt er in de toekomst nog meer gevonden? Dat is niet uitgesloten. Een parallelle samenleving onder de grond of een lange gang naar Monnikenhuizen ligt niet bepaald voor de hand. Kortere stukken zijn er misschien wel nog; er gaan in Arnhem talloze verhalen. Een gang van de Bakkerstraat naar de Rijnkade? Een tunnel van het Stadhuis naar het politiebureau? Vergeten kazematten in het Bergstraatkwartier? Het zou allemaal kunnen…

Bekijk hier de promo voor Ondergronds…

Ben Schattenberg

Reageer hier

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.